Kanku Dai – Quán không Quyền Đại
Trong hệ thống Shotokan Karate, Kanku-Dai là một trong những bài quyền tiêu biểu và có vị trí đặc biệt. Không chỉ bởi độ dài, sự đa dạng về kỹ thuật hay những chuyển động mạnh mẽ, Kanku-Dai còn mang trong mình dấu ấn của một giai đoạn quan trọng trong lịch sử Karate – thời kỳ võ thuật Okinawa tiếp nhận, hòa quyện và phát triển từ những ảnh hưởng của võ thuật Trung Hoa.
Kanku-Dai ngày nay được biết đến với tên gọi Kanku-Dai (観空大), có thể hiểu là “Nhìn lên bầu trời”, trong đó Dai mang nghĩa lớn, rộng. Trước khi trở thành Kanku-Dai của Shotokan, bài quyền này từng được biết đến với tên Kushanku, gắn với một nhân vật người Trung Hoa được cho là đã đến Okinawa vào thế kỷ XVIII. Theo truyền thống được lưu truyền, Kushanku đã truyền dạy võ thuật cho Sakugawa Kanga, một trong những nhân vật quan trọng của dòng Shuri-te. Từ đây, những kỹ thuật và phương pháp chiến đấu ấy tiếp tục được truyền qua nhiều thế hệ võ sư Okinawa, trong đó có những tên tuổi như Sokon Matsumura và Ankō Itosu, trước khi được Gichin Funakoshi đưa vào hệ thống Karate tại Nhật Bản.
Nguồn gốc của bài quyền Kanku Dai
Dù nguồn gốc chính xác của bài quyền vẫn còn những điểm chưa thể xác định hoàn toàn bằng tư liệu lịch sử, hành trình của Kanku-Dai cho thấy rõ một đặc điểm quan trọng của Karate: đó là một hệ thống võ thuật luôn được tiếp nhận, chắt lọc và phát triển qua nhiều thế hệ. Bài quyền ngày nay vì thế không đơn thuần là sự tái hiện một bài quyền cổ, mà là kết quả của một quá trình biến đổi lâu dài.
Điểm đặc biệt nhất của Kanku-Dai có lẽ nằm ngay ở động tác mở đầu. Người võ sĩ đưa hai tay lên phía trước trán và nhìn qua khoảng trống giữa hai bàn tay về phía bầu trời. Hình ảnh ấy cũng chính là nguồn gốc của tên gọi Kanku – “nhìn lên bầu trời”.
Ý nghĩa thực sự của bài quyền
Một bài quyền chiến đấu lại bắt đầu bằng một khoảnh khắc tĩnh lặng. Không có đòn tấn công, không có sự đối đầu, mà là một cái nhìn hướng lên trên. Hình ảnh này thường được diễn giải như một lời nhắc nhở về sự khiêm nhường và khả năng quan sát. Người võ sĩ dù có mạnh đến đâu vẫn chỉ là một phần nhỏ trong thế giới rộng lớn; trước khi hành động phải biết quan sát, trước khi đối đầu phải hiểu hoàn cảnh và đối phương.
Từ sự tĩnh lặng đó, Kanku-Dai mở ra một chuỗi chuyển động rất phong phú. Người tập liên tục thay đổi hướng, thay đổi độ cao, chuyển đổi giữa những thế đứng khác nhau và kết hợp nhiều kỹ thuật đấm, đỡ, đánh tay, đá và xoay người. Có những động tác mạnh mẽ, dứt khoát; cũng có những chuyển động mềm mại và liên tục. Có lúc cơ thể hạ thấp gần sát mặt đất, có lúc lại vươn lên cao. Đặc biệt, bài quyền có một kỹ thuật nhảy rất đặc trưng, trong đó người võ sĩ rời khỏi mặt đất trước khi tiếp tục chuyển động.
Những yếu tố đối lập ấy khiến Kanku-Dai trở thành một bài quyền đòi hỏi khả năng kiểm soát cơ thể rất cao. Người tập không chỉ cần thực hiện chính xác từng kỹ thuật mà còn phải làm chủ được sự chuyển tiếp giữa các kỹ thuật. Nhanh phải đi cùng kiểm soát; mạnh phải đi cùng thăng bằng; chuyển động lớn phải bắt nguồn từ sự ổn định của cơ thể.
Kanku-Dai cũng có mối liên hệ đáng chú ý với quá trình hình thành hệ thống Karate hiện đại. Nhiều kỹ thuật và nguyên lý trong những bài quyền cổ đã được Ankō Itosu chọn lọc, đơn giản hóa và đưa vào các bài Pinan, sau này trở thành hệ thống Heian trong Shotokan. Vì vậy, khi người võ sinh học những bài Heian cơ bản rồi tiếp tục tiến đến Kanku-Dai, họ có thể bắt gặp nhiều nguyên lý quen thuộc nhưng được thể hiện ở một cấu trúc rộng lớn và phức tạp hơn.
Đó cũng là lý do Kanku-Dai thường được xem như một bài quyền có khả năng thể hiện khá đầy đủ những đặc điểm của Karate: tấn công và phòng thủ, cao và thấp, mạnh và mềm, tiến và lùi, tĩnh và động. Các kỹ thuật không tồn tại riêng lẻ mà liên kết với nhau thành một dòng chuyển động thống nhất.
Trong quá trình phát triển Shotokan tại Nhật Bản, Kanku-Dai giữ một vị trí quan trọng và được Gichin Funakoshi đặc biệt coi trọng. Qua quá trình truyền bá Karate từ Okinawa ra Nhật Bản rồi đến nhiều quốc gia trên thế giới, bài quyền tiếp tục được bảo tồn và phát triển trong nhiều dòng truyền thừa khác nhau. Kanku-Dai ngày nay vì thế vừa mang dấu ấn của một bài quyền cổ, vừa phản ánh cách Karate đã được hệ thống hóa và giảng dạy trong thời hiện đại.
Điều đáng suy ngẫm ở Kanku-Dai nằm ở chính hình ảnh mở đầu và kết thúc của nó. Người võ sĩ bắt đầu bằng việc ngẩng nhìn lên bầu trời, trải qua một chuỗi chuyển động đầy biến hóa rồi cuối cùng trở lại vị trí ban đầu. Bầu trời vẫn ở đó, rộng lớn và không thay đổi, còn người võ sĩ đã đi qua một hành trình.
Có lẽ đó cũng là tinh thần mà Kanku-Dai muốn truyền tải: Võ thuật không chỉ là khả năng chiến đấu, mà còn là quá trình nhận thức và hoàn thiện bản thân. Càng luyện tập, người võ sĩ càng hiểu rõ giới hạn của chính mình; càng mạnh, càng cần sự khiêm nhường; càng đi xa, càng phải nhớ về điểm khởi đầu.
Kanku-Dai vì thế không chỉ là một bài quyền gồm những động tác được sắp xếp theo một trình tự nhất định. Nó là một phần của lịch sử Karate, là dấu nối giữa những ảnh hưởng võ thuật từ Trung Hoa với truyền thống Okinawa, rồi từ Okinawa bước ra thế giới.
Và mỗi lần người võ sĩ đưa hai tay lên, ngẩng đầu nhìn qua khoảng trống giữa hai bàn tay, Kanku-Dai lại bắt đầu – bằng một ánh nhìn hướng về bầu trời, nhưng hành trình cuối cùng vẫn là hành trình trở về với chính mình.